Czy nadwzroczność u dziecka można wyleczyć?

Nadwzroczności u dziecka najczęściej nie da się całkowicie wyleczyć, ale u wielu maluchów wada ta samoistnie maleje w procesie emmetropizacji, a przy utrzymującej się dalekowzroczności stosuje się okulary, soczewki lub ćwiczenia wzrokowe. U najmłodszych nie wykonuje się laserowej korekcji, ponieważ gałka oczna wciąż rośnie. Sprawdź, jakie warianty nadwzroczności występują u dzieci i kiedy konieczna jest korekcja.

Czym jest nadwzroczność u dziecka i jak często występuje?

Nadwzroczność, nazywana też dalekowzrocznością lub hyperopią, to wada refrakcji. W oku miarowym promienie świetlne przechodzą przez rogówkę i soczewkę oka, po czym skupiają się dokładnie na siatkówce. Gdy gałka oczna jest za krótka albo rogówka lub soczewka mają zbyt małą zdolność załamywania światła, obraz ogniskuje się za siatkówką. To właśnie prowadzi do rozmycia widzenia przedmiotów znajdujących się blisko.

Większość noworodków rodzi się z nadwzrocznością fizjologiczną – dotyczy ona nawet 80% dzieci. Ten stan wynika z naturalnie mniejszych rozmiarów gałki ocznej i zwykle zanika wraz z jej wzrostem. Proces ten, zwany emmetropizacją, u wielu dzieci kończy się między 6. a 7. rokiem życia. Nadwzroczność, która nie ustępuje w tym okresie, może mieć charakter patologiczny lub funkcjonalny i wymagać korekcji.

U większości dzieci nadwzroczność fizjologiczna zanika w procesie emmetropizacji zwykle do 6.–7. roku życia. Nie oznacza to jednak, że dziecko z tą wadą można pozostawić bez kontroli okulistycznej.

W populacji dziecięcej częstość występowania nadwzroczności zmienia się z wiekiem. Wynosi 8,4% u dzieci w wieku 6 lat, 2–3% między 9. a 14. rokiem życia i około 1% u 15-latków. U części dzieci wada bywa maskowana przez dużą zdolność akomodacji, dlatego nawet bez okularów mogą one deklarować dobre widzenie.

Jakie przyczyny i objawy ma nadwzroczność u dzieci?

U podłoża wady leżą głównie czynniki anatomiczne i genetyczne. Najczęściej odpowiada za nią zbyt krótka gałka oczna, a w dalszej kolejności zbyt płaska rogówka lub soczewka, które nie załamują światła wystarczająco mocno. Jeśli rodzice mieli w dzieciństwie dalekowzroczność, ryzyko wystąpienia jej u dziecka wzrasta. U dorosłych po 40. roku życia dochodzi do tego naturalna utrata elastyczności soczewki, co nasila objawy, ale u dzieci ten mechanizm starzenia się oka nie odgrywa jeszcze roli.

Dzieci z nadwzrocznością mogą sprawiać wrażenie zdrowych, a jednocześnie unikać czynności angażujących widzenie z bliska. Ważne jest, by nie tłumaczyć każdego zachowania wyłącznie niechęcią do nauki. Objawy tej wady potrafią się nawarstwiać i zmieniać wraz z wiekiem oraz stopniem wady.

Jakie sygnały powinny zaniepokoić rodzica?

W zachowaniu dziecka warto zwrócić uwagę na kilka powtarzających się sytuacji:

• mrużenie oczu podczas czytania, pisania lub rysowania,
• częste pocieranie oczu i skargi na zmęczenie wzroku,
• bóle głowy pojawiające się po dłuższym skupieniu na bliskich obiektach,
• łzawienie lub zaczerwienienie oczu,
• podwójne widzenie i trudności z koncentracją,
• unikanie książek, zeszytów i drobnych zabaw manualnych.

Przy wyższych wartościach wady może dojść do rozwoju zeza akomodacyjnego, związanego z nadmiernym napięciem mięśni oka. Charakterystycznym sygnałem bywa też tak zwany syndrom leniwego oka, w którym jedno oko ma gorszą ostrość i jest pomijane przez mózg. Tego typu objawy wymagają szybkiej konsultacji okulistycznej, bo niekorygowana wada u małego dziecka może utrudniać rozwój widzenia obuocznego.

Dlaczego niekiedy wada pozostaje długo niezauważona?

Duża zdolność akomodacji u dzieci sprawia, że układ optyczny oka potrafi przez długi czas nadrabiać niedobór mocy. Mięśnie oka wykonują wtedy stały wysiłek, a obraz wydaje się ostry. To może opóźnić rozpoznanie, ponieważ rodzic i nauczyciel nie widzą oczywistych problemów ze wzrokiem.

Jak wygląda diagnostyka dalekowzroczności u dzieci?

Diagnoza wymaga dokładnych badań, ponieważ maluch często nie potrafi wiarygodnie opisać swoich trudności wzrokowych. Podstawowe znaczenie ma badanie refrakcji. U dzieci wykonuje się je po porażeniu akomodacji, najczęściej za pomocą kropli z atropiną. To pozwala wyłączyć naturalną zdolność oka do zmiany kształtu soczewki i uzyskać rzeczywistą wartość wady. W porównaniu z krótkowzrocznością diagnostyka tej wady bywa większym wyzwaniem u najmłodszych pacjentów.

W praktyce okulistycznej pomocne są również inne narzędzia:

• skiaskopia,
• refraktometria komputerowa,
• badanie ostrości wzroku na tablicy Snellena,
• badanie lampą szczelinową,
• ocena akomodacji,
• badanie przy rozszerzonych źrenicach.

Istotne są też badania przesiewowe noworodków wykonywane po urodzeniu i okresowe bilanse u pediatry z oceną ostrości wzroku. Wizyty kontrolne u okulisty u dzieci z nadwzrocznością powtarza się zwykle raz w roku.

Jak koryguje się nadwzroczność u dziecka?

Najprostszą i najczęściej stosowaną formą korekcji pozostają okulary korekcyjne. Soczewki plusowe, nazywane też skupiającymi, przesuwają punkt ogniskowania obrazu na siatkówkę. Zaleca się je zwłaszcza wtedy, gdy wada przekracza 2,5 dioptrii lub towarzyszą jej objawy takie jak bóle głowy, trudności w nauce albo zez.

Kiedy pomocne są soczewki kontaktowe?

U starszych dzieci i nastolatków lekarz może zaproponować soczewki kontaktowe. Sprawdzają się przede wszystkim przy regularnym trybie życia i dobrej współpracy w zakresie higieny. Nie są natomiast pierwszym wyborem u maluchów.

Na czym polega terapia wzrokowa?

Terapia wzrokowa to program ćwiczeń poprawiających koordynację mięśni oka, akomodację i ostrość widzenia. W przypadku niedowidzenia łączy się ją z czasowym zasłanianiem lepiej widzącego oka, co stymuluje oko o gorszej ostrości.

W codziennej praktyce wybór metody zależy od wieku pacjenta, wielkości wady i obecności dodatkowych zaburzeń widzenia obuocznego:

Uzupełnieniem korekcji jest higiena pracy wzrokowej, regularne badania wzroku, ochrona oczu przed promieniowaniem UV oraz dieta bogata w witaminy A, C i E i luteinę. Te działania nie cofają istniejącej wady, ale wspierają komfort widzenia i wczesne wykrycie zmian.

Czy laserowa korekcja wzroku jest dostępna dla dzieci?

Laserowa korekcja nadwzroczności nie jest standardową metodą u dzieci. Minimalna granica wieku to 18 lat, ale optymalny przedział określa się na od 21 do 60 lat. Wynika to z konieczności ustabilizowania wady i zakończenia wzrostu gałki ocznej. U dziecka zbyt wczesna interwencja mogłaby zaburzyć naturalny rozwój narządu wzroku.

Laserowa korekcja nadwzroczności jest zarezerwowana dla dorosłych z ustabilizowaną wadą. U dzieci zabieg nie jest standardem, ponieważ gałka oczna wciąż rośnie.

Wśród metod laserowych u dorosłych stosuje się między innymi LASIK, PRK oraz SMILE. Procedura LASIK odbywa się po podaniu miejscowego znieczulenia oka w kroplach, co minimalizuje dyskomfort. Zabieg modeluje kształt rogówki za pomocą lasera femtosekundowego i lasera excimerowego. W klasycznym ujęciu laserowa korekcja nadwzroczności u dorosłych jest wskazana do +3,0 dioptrii, natomiast przy dobrej kwalifikacji nowsze podejścia pozwalają na korekcję wady do +6,0 dioptrii. Gdy nadwzroczność jest wysoka i nie ma możliwości wykonania zabiegu laserowego, wszczepia się soczewki fakijne, które korygują wadę w zakresie od +0,5 do +10 dioptrii.

Do przeciwwskazań do laserowej korekcji u dorosłych należą między innymi:

• patologiczne zmiany na rogówce,
• brak ustabilizowanej wady wzroku,
• ciąża i okres laktacji,
• zaburzenia wydzielania łez,
• jaskra, zaćma i zaburzenia siatkówki w przebiegu cukrzycy,
• skłonność do bliznowców i niektóre alergie.