Katar alergiczny u dziecka najczęściej ma postać wodnistej, obfitej i przezroczystej wydzieliny z nosa, której towarzyszy świąd, napadowe kichanie oraz łzawienie oczu. W przebiegu alergii nie występuje gorączka ani bóle mięśni, a dolegliwości pojawiają się po kontakcie z konkretnym alergenem. Warto poznać szczegóły dotyczące objawów, diagnostyki i leczenia tej dolegliwości.
Czym jest katar alergiczny u dziecka?
Katar sienny to potoczne określenie alergicznego nieżytu nosa (ANN), czyli zapalnej choroby błony śluzowej nosa. W klasyfikacji chorób schorzenie widnieje pod kodem J30. Według szacunków dotyczy ono 36% dzieci w wieku 6–14 lat, a w Europie problem ten rozpoznaje się u około 7,5% najmłodszych pacjentów.
U podłoża dolegliwości leży patologiczna reakcja układu immunologicznego na kontakt z alergenem. Przeciwciała IgE łączą się z antygenem, co prowadzi do uwalniania histaminy i rozwoju stanu zapalnego. Do najczęstszych alergenów należą pyłki roślin, roztocza kurzu domowego, zarodniki grzybów i pleśni oraz sierść zwierząt, a także wełna i pierze.
Nieleczony alergiczny nieżyt nosa zwiększa dwu–trzykrotnie ryzyko astmy oskrzelowej.
Jak wyglądają objawy kataru alergicznego?
Najczęściej pojawia się wodnista, obfita i przezroczysta wydzielina z nosa, której towarzyszy świąd, napadowe kichanie oraz uczucie zatkanego nosa. Do tego dochodzą objawy oczne – łzawienie, zaczerwienienie spojówek, obrzęk powiek i cienie pod oczami. Wiele dzieci wykonuje tak zwane pozdrowienie alergiczne, czyli pociera nos ręką ku górze.
Fenotyp kichaczy i blokerów
Nie wszystkie symptomy występują jednakowo u każdego dziecka. W fenotypie „kichaczy” dominuje wielokrotne kichanie, świąd nosa i oczu, wodnista wydzielina oraz zapalenie spojówek. W fenotypie „blokerów” przeważa silna niedrożność nosa z gęstą wydzieliną, bez nasilonego świądu.
Objawy u niemowląt
U niemowląt alergiczny nieżyt nosa rzadko wynika z alergenów wziewnych. Znacznie częściej odpowiadają za niego białka mleka krowiego, na które uczulenie dotyka około 2% niemowląt. Po spożyciu mleka może pojawić się wodnisty katar, pokrzywka, obrzęk lub świąd. Przewlekły katar u małego dziecka bywa też związany z refluksem żołądkowo-przełykowym, mukowiscydozą, pierwotną dyskinezą rzęsek albo wadami anatomicznymi nosa.
Jak odróżnić katar alergiczny od przeziębienia?
Alergiczny nieżyt nosa często bywa mylony z nawracającymi infekcjami wirusowymi. Pomocne są okoliczności występowania dolegliwości – alergia pojawia się po kontakcie z pyłkami, sierścią lub roztoczami, a przeziębienie rozwija się w trakcie infekcji. Ważny jest też wygląd wydzieliny.
| Objaw | Katar alergiczny | Przeziębienie |
| Ból gardła | Nie występuje | Często występuje |
| Gorączka | Nigdy nie występuje | Rzadko |
| Kichanie | Wielokrotne i napadowe | Tak |
| Świąd nosa i oczu | Często | Rzadko |
| Czas trwania | Tygodnie lub miesiące | Zwykle kilka dni |
Warto pamiętać, że przy alergicznym katarze może dojść do nadkażenia bakteryjnego. Wtedy wydzielina zmienia kolor na żółtą lub zieloną, co nie oznacza jednak typowego przeziębienia.
Jakie badania pomagają w diagnozie?
Rozpoznanie opiera się na wywiadzie lekarskim i badaniu laryngologicznym. W przypadkach przewlekłych konieczne są dodatkowe testy, które potwierdzą alergię i wskażą konkretny alergen.
Testy z krwi i panele alergenowe
Badania krwi oznaczają stężenie swoistych przeciwciał IgE wobec wybranych alergenów. Są bezpieczne, nieinwazyjne i nie wymagają odstawiania leków przeciwalergicznych. Wynik otrzymuje się zwykle w ciągu 5–10 dni roboczych. W praktyce wykonuje się panele pokarmowe, wziewne lub pediatryczne. Panel pokarmowy obejmuje mleko, jajo, orzechy, ryby, owoce morza, zboża i warzywa. Panel wziewny analizuje pyłki, roztocza, grzyby i alergeny zwierząt. Panel pediatryczny zawiera zwykle 30 alergenów typowych dla dzieci.
Diagnostyka molekularna
Rozszerzone badania molekularne z krwi analizują nie tylko całe alergeny, lecz także pojedyncze komponenty je budujące. W najszerszej wersji ocenia się do 295 alergenów, w tym 117 ekstraktów i 178 molekuł. Dodatkowy bloker CCD pomaga wykluczyć część wyników fałszywie dodatnich i ustalić indywidualny profil uczuleniowy.
Inne badania laryngologiczne
W razie wątpliwości lekarz może zlecić punktowe testy skórne, donosowe próby prowokacyjne, rynomanometrię lub badanie węchu. Niekiedy konieczne są badania mikrobiologiczne, cytologia i biopsja, szczególnie gdy objawy nie ustępują mimo leczenia.
Jak leczyć katar alergiczny u dziecka?
Podstawą postępowania jest unikanie alergenu i edukacja rodziców oraz opiekunów dziecka. Niestety, nie zawsze da się całkowicie wyeliminować czynnik uczulający, dlatego konieczne bywa leczenie farmakologiczne lub odczulanie. Nieleczona choroba prowadzi u 80% dzieci do zaburzeń snu, a dwu–trzykrotnie zwiększa ryzyko astmy oskrzelowej.
Leki stosowane w terapii
W farmakoterapii najczęściej stosuje się doustne leki przeciwhistaminowe II generacji, takie jak cetyryzyna, loratadyna, desloratadyna, bilastyna czy feksofenadyna. Hamują one działanie histaminy i łagodzą kichanie, świąd oraz wodnisty katar. W miejscowym leczeniu stosuje się też donosowe leki przeciwhistaminowe – antazolinę, lewokabastynę lub azelastynę. Donosowe glikokortykosteroidy, między innymi mometazon, budezonid lub furoinian flutikazonu, redukują wszystkie objawy choroby i mają wysoki profil bezpieczeństwa.
U dzieci ze współistniejącą astmą pomocne są leki antyleukotrienowe, takie jak montelukast i zafirlukast. Kromony stabilizują komórki tuczne, ale mają mniejszą skuteczność niż glikokortykosteroidy i leki przeciwhistaminowe. Leki obkurczające błonę śluzową nosa z oksymetazoliną lub ksylometazoliną można podawać wyłącznie krótko, maksymalnie 3–4 dni, aby nie doprowadzić do polekowego nieżytu nosa. Przy bardzo obfitej wydzielinie lekarz może zalecić bromek ipratropium.
Odczulanie i domowe sposoby
Immunoterapia swoista, czyli odczulanie, to jedyna metoda, która może trwale zmniejszyć objawy alergii. Prowadzi się ją u dzieci od 5. roku życia i zwykle trwa 3–5 lat. Polega na podawaniu stopniowo zwiększanych dawek alergenu podjęzykowo lub podskórnie, a w trakcie terapii trzeba kontrolować możliwe reakcje krzyżowe z pokarmami.
Objawy można łagodzić również domowymi sposobami:
- płukanie nosa solą fizjologiczną lub roztworem wody morskiej,
- regularne odkurzanie z filtrem HEPA,
- stosowanie klimatyzacji z filtrem przeciwalergicznym,
- unikanie spacerów w dni z wysokim stężeniem pyłków,
- picie naparu z pokrzywy lub zielonej herbaty.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czym jest katar alergiczny u dziecka?
To alergiczny nieżyt nosa wywołany nadmierną reakcją układu odpornościowego na alergen, objawiający się zapaleniem błony śluzowej nosa.
Jakie symptomy wskazują na katar alergiczny u dziecka?
Pojawia się przezroczysta, wodnista i obfita wydzielina z nosa, świąd, napadowe kichanie oraz objawy oczne jak łzawienie i zaczerwienienie spojówek.
Czym różni się katar alergiczny od przeziębienia?
Alergia związana jest z ekspozycją na alergen i trwa tygodnie lub miesiące, nie powoduje gorączki ani bólu mięśni, natomiast przeziębienie zwykle trwa kilka dni i często wiąże się z bólem gardła i czasem gorączką.
Jak diagnozuje się alergiczny nieżyt nosa u dzieci?
Rozpoznanie opiera się na wywiadzie i badaniu laryngologicznym, a w przewlekłych przypadkach wykonuje się testy z krwi, panele alergenowe lub badania molekularne.
Jakie badania krwi wykonuje się w diagnostyce alergii?
Oznacza się stężenie swoistych IgE wobec wybranych alergenów w panelach pokarmowych, wziewnych lub pediatrycznych, z wynikiem zwykle po 5–10 dniach roboczych.
Jakie są opcje leczenia kataru alergicznego u dzieci?
Podstawą jest unikanie alergenu oraz farmakoterapia: doustne leki przeciwhistaminowe II generacji, donosowe przeciwhistaminowe i glikokortykosteroidy; rozważa się też immunoterapię.
Na czym polega odczulanie i kiedy można je rozpocząć?
Immunoterapia polega na stopniowym podawaniu alergenu podskórnie lub podjęzykowo i zwykle prowadzona jest u dzieci od 5. roku życia przez około 3–5 lat.
Jakie domowe metody łagodzą objawy alergicznego kataru?
Pomocne są płukania nosa solą, odkurzanie z filtrem HEPA, klimatyzacja z filtrem, unikanie spacerów przy wysokim stężeniu pyłków oraz picie naparów z pokrzywy lub zielonej herbaty.
