Kiedy kształtuje się płeć dziecka? Wszystko, co musisz wiedzieć

O płci dziecka decyduje plemnik – komórka jajowa zawsze zawiera chromosom X, a plemnik może przenosić chromosom X lub Y. Do zapłodnienia dochodzi więc z udziałem pary XX u dziewczynki lub XY u chłopca, ale zewnętrzne narządy płciowe kształtują się dopiero między 9. a 12. tygodniem ciąży. W dalszej części wyjaśniamy, jak przebiega ten proces i kiedy można go zobaczyć w badaniu USG.

Kto decyduje o płci dziecka?

Płeć nowego organizmu zostaje przesądzona już podczas zapłodnienia. Komórka jajowa zawsze niesie chromosom X, natomiast plemnik może zawierać chromosom X albo chromosom Y. Jeżeli do komórki jajowej wniknie plemnik z chromosomem X, powstanie para XX, która odpowiada dziewczynce. Gdy zwycięski plemnik ma chromosom Y, pojawi się para XY i rozwinie się chłopiec.

Wbrew dawnym przekonaniom to nie matka decyduje o płci potomstwa, lecz ojciec – a ściślej jeden z jego plemników. W pojedynczej ejakulacji może znajdować się nawet miliard plemników, ale tylko jeden przeniknie do komórki jajowej. To, czy niesie X, czy Y, jest kwestią losową, dlatego szanse na urodzenie dziewczynki i chłopca ocenia się mniej więcej po połowie.

Niektórzy rodzice próbują też planować płeć dziecka, opierając się na właściwościach plemników. Plemniki z chromosomem Y poruszają się szybciej, ale żyją krócej, natomiast te z X są wolniejsze i dłużej zachowują zdolność do zapłodnienia. Z tego powodu pojawiają się zalecenia, by w celu poczęcia chłopca zbliżać się w dniu owulacji, a w celu poczęcia dziewczynki na dwa dni przed nią. Skuteczność takich metod ocenia się na około 40 do 60 procent, a chiński kalendarz płci nie ma potwierdzenia naukowego.

Jak przebiega kształtowanie się płci w życiu płodowym?

Choć zapis genetyczny pojawia się od razu, wygląd ciała różnicuje się stopniowo. Do 7. tygodnia ciąży zarodek męski i żeński rozwija się niemal identycznie. Posiada zarówno struktury, z których mogą powstać jajowody i macica, jak i te, które przekształcają się w nasieniowody oraz pęcherzyki nasienne.

Co decyduje o rozwoju męskich narządów?

W okolicach 7. tygodnia zaczynają formować się gruczoły płciowe. U chłopca powstają jądra, które szybko podejmują produkcję testosteronu. To właśnie ten hormon uruchamia rozwój przewodów Wolffa w najądrza, nasieniowody i przewody wytryskowe, a jednocześnie powoduje zanik żeńskiego przewodu Müllera.

Dlaczego płeć żeńską nazywa się płcią podstawową?

Gdy nie pojawia się odpowiednio duża ilość testosteronu, organizm rozwija się w kierunku żeńskim. Z przewodów Müllera powstają jajowody, macica i górna część pochwy. Co istotne, rozwój tych struktur nie wymaga obecności jajników – nawet ich całkowity brak nie zatrzymuje formowania się żeńskich narządów wewnętrznych.

Rozwój męskich narządów płciowych wymaga testosteronu wydzielanego przez jądra płodu, natomiast rozwój w kierunku żeńskim zachodzi samoistnie.

Dlatego w medycynie często mówi się, że płeć żeńska rozwija się jako podstawowa, a płeć męska wymaga dodatkowego sygnału hormonalnego. Sam chromosom Y nie wystarczy – konieczny jest testosteron w dużej ilości.

Kiedy powstają zewnętrzne narządy płciowe?

Zewnętrzne narządy płciowe zaczynają się wyraźnie różnicować nieco później. U chłopca członek i moszna pojawiają się około 9. tygodnia życia płodowego. U dziewczynki wargi sromowe, łechtaczka i dolna część pochwy rozwijają się w 10.–11. tygodniu. Do 12. tygodnia od zapłodnienia, czyli 14. tygodnia licząc od pierwszego dnia ostatniej miesiączki, narządy zewnętrzne są już ukształtowane i często można je dostrzec w USG.

Kiedy można poznać płeć dziecka na USG?

Doświadczony lekarz może spróbować ocenić płeć już około 12. tygodnia ciąży, lecz na tym etapie dokładność bywa mocno ograniczona. Zarodek ma wtedy zaledwie 5–6 centymetrów długości, a zewnętrzne narządy płciowe chłopca i dziewczynki wyglądają bardzo podobnie. Płeć ocenia się wówczas po kącie nachylenia guzka płciowego, co wiąże się z ryzykiem pomyłki.

Polskie Towarzystwo Ginekologiczne zaleca w ciąży co najmniej trzy badania USG – między 11. a 14., 18. a 23. oraz 28. a 32. tygodniem. Znacznie pewniejsze jest badanie połówkowe wykonywane między 18. a 22. tygodniem ciąży. Narządy są już lepiej wykształcone, ale i tak płeć żeńską nierzadko rozpoznaje się pośrednio – po braku widocznego członka. U dziewczynki charakterystyczny obraz warg sromowych bywa dobrze widoczny dopiero pod koniec II trymestru.

Na wiarygodność oceny wpływa też ułożenie dziecka. Płód może odwrócić się plecami, zasłonić krocze nóżkami albo mieć pętle pępowiny w okolicy narządów płciowych. W takiej sytuacji lekarz nie powinien zgadywać, a rozpoznanie trzeba odłożyć do kolejnego badania.

Poniższe zestawienie pokazuje, jak różne podejścia do oceny płci wypadają pod względem terminu i dokładności:

W bardzo rzadkich przypadkach po urodzeniu narządy zewnętrzne nie są jednoznacznie męskie ani żeńskie. Mówimy wtedy o cechach interpłciowych lub zaburzeniach rozwoju płci. Wymaga to dodatkowych badań hormonalnych i genetycznych, a sam wygląd narządów nie zawsze oddaje płeć biologiczną.

Genetyczna płeć dziecka jest stała od momentu zapłodnienia – zmienić się może jedynie jej ocena na podstawie obrazu USG.

Jakie inne badania pozwalają określić płeć dziecka?

Poza ultrasonografią istnieją metody genetyczne, które pozwalają poznać płeć płodu wcześniej i z większą pewnością. Wykorzystuje się je również wtedy, gdy istnieją wskazania do diagnostyki prenatalnej.

Test NIPT z krwi matki

Nieinwazyjny test prenatalny analizuje wolne DNA płodu krążące we krwi ciężarnej. Wystarczy zwykłe pobranie próbki z żyły łokciowej. Badanie można wykonać już od 9.–10. tygodnia ciąży, a dokładność określenia płci przekracza 99 procent.

Amniopunkcja

Badanie płynu owodniowego daje stuprocentową pewność co do płci, ponieważ bada się w nim komórki płodu pod kątem genetycznym. Jest to jednak procedura inwazyjna i wykonuje się ją tylko w szczególnych przypadkach, na przykład przy podejrzeniu wad genetycznych. Nie stosuje się jej wyłącznie po to, aby poznać płeć dziecka.

W obu metodach duże znaczenie ma analiza DNA, a nie obraz narządów. Dzięki temu wynik nie zależy od ułożenia dziecka ani od jakości sprzętu ultrasonograficznego.

Jak płeć dziecka wpływa na przebieg ciąży?

Płeć płodu oddziałuje na organizm kobiety za sprawą hormonów oraz tempa wzrostu. Płód męski zwykle rośnie szybciej i bywa większy, co może mocniej obciążać przyszłą matkę.

Z badań wynika kilka wyraźnych różnic między ciążami, w których rozwijają się chłopcy i dziewczynki:

• U kobiet spodziewających się synów częściej dochodzi do poronień oraz cukrzycy ciążowej.
• Męskie hormony opóźniają dojrzewanie płuc, dlatego około dwie trzecie noworodków z niewydolnością oddechową to chłopcy.
• Dziewczynki narażone na działanie kortyzolu w życiu płodowym częściej rodzą się z niedowagą i mają wyższe stężenie tego hormonu we krwi pępowinowej.
• Matki córek żyją średnio o 8,5 miesiąca dłużej niż matki synów – tak wynika z analizy danych ponad 11 tysięcy kobiet z fińskiego Turku.

Te zależności mają charakter statystyczny i nie oznaczają, że każda ciąża z chłopcem lub dziewczynką przebiegnie według jednego schematu. Organizm każdej kobiety odpowiada na płeć dziecka w indywidualny sposób.